Thị trường vàng thế giới vừa trải qua một giai đoạn bất thường khi giá kim loại quý này giảm mạnh bất chấp các tin tức về xung đột Mỹ-Iran leo thang. Điều này hoàn toàn trái ngược với lịch sử và logic thông thường - vàng thường tăng giá khi rủi ro địa chính trị gia tăng. Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng đây chỉ là một bất thường tạm thời, và nhiều yếu tố cơ bản cho thấy tình hình sẽ sớm quay trở lại bình thường.
Kể từ khi Tổng thống Trump khởi động căng thẳng với Iran vào cuối tháng 2, hầu hết những biến động ngày lớn của vàng đều được kích hoạt bởi tin tức chiến sự. Chẳng hạn, ngày 18 tháng 3, giá vàng lao dốc 3,6% sau khi không quân Israel không kích vào mỏ khí tự nhiên South Pars của Iran - lớn nhất thế giới. Ngược lại, ngày 31 tháng 3, vàng tăng vọt 3,7% khi có thông tin Trump sẵn sàng chấm dứt xung đột mà không cần phải mở lại eo biển Hormuz.
Hiện tượng vàng giảm khi chiến tranh leo thang nhưng tăng khi có dấu hiệu hòa bình đã trở nên rõ rệt đến nỗi các nhà đầu tư có thể dự đoán tin tức quan trọng chỉ qua biến động giá của kim loại quý này. Tuy nhiên, điều này hoàn toàn ngược lại với cách vàng phản ứng trong các cuộc khủng hoảng địa chính trị qua nhiều thập kỷ. Bình thường, khi rủi ro gia tăng, nhu cầu mua vàng - được hỗ trợ bởi các luồng vốn tìm kiếm an toàn - sẽ đẩy giá lên. Khi Nga xâm lược Ukraine vào cuối tháng 2 năm 2022, vàng đã tăng 7,5% chỉ trong vòng hai tuần! Dù xung đột Iran rủi ro kinh tế cao hơn nhiều, giá vàng lại giảm 15,3% kể từ khi nó bắt đầu.
Chu kỳ tăng kỷ lục kết thúc bằng sự điều chỉnh mạnh mẽ
Giá vàng vừa kết thúc một chu kỳ tăng giá quái dị nhất từng xuất hiện - tăng 196,4% trong 27,8 tháng cho đến cuối tháng 1. Mức tăng này đạt mức quá mua cực độ nhất kể từ tháng 3 năm 1980, tức là 45,9 năm trước! Điều này tất yếu phải dẫn đến một sự điều chỉnh lớn để cân bằng lại tâm lý và các yếu tố kỹ thuật trên thị trường. Sau các chu kỳ tăng lớn nhất kế tiếp từ năm 1971, mức giảm trung bình là 20,8% trong chỉ 2,1 tháng. Vào cuối tháng 3, vàng đã giảm 18,6% trong 1,8 tháng, gần với tiêu chuẩn này. Tuy nhiên, kể từ đó, giá vàng tiếp tục phản ứng lạ lẫm với tin tức chiến sự.
Các nhà phân tích đã đưa ra hai giải thích chính cho hiện tượng bất thường này. Thứ nhất, vàng bị bán tháo khi chiến tranh leo thang vì các nhà giao dịch lo lắng cần bán các tài sản thannh khoản nhất - bao gồm vàng - để huy động tiền mặt. Tiền này có thể dùng để đảm bảo ký quỹ cho các giao dịch khác, mua tài sản khác khi giá rơi, hoặc đơn giản là tăng dự trữ tiền mặt để giảm rủi ro danh mục đầu tư.
Eo biển Hormuz bị đóng cửa - Chìa khóa giải thích mọi thứ
Tuy nhiên, giải thích thứ hai mới thực sự hợp lý và có thể giải thích rõ hơn hiện tượng vàng phản ứng ngược chiều. Eo biển Hormuz đã bị đóng cửa hiệu lực trong 89 ngày! Khoảng 1/5 nhu cầu dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu mỗi ngày phải đi qua nút thắt chiến lược này. Ngoài ra, còn có khoảng 1/3 thương mại phân bón, 1/3 heli, và nửa lượng lưu huỳnh vận chuyển biển của thế giới đi qua đây, cùng với 1/5 xuất khẩu nhôm thô toàn cầu. Hàng ngày eo biển bị đóng cửa, tình hình cung ứng toàn cầu cho các nguyên liệu và sản phẩm công nghiệp chủ chốt càng trở nên tệ hơn.
Giá cả tăng vọt, đặc biệt là năng lượng, tạo áp lực khổng lồ lên nền kinh tế của nhiều quốc gia. Trường hợp điển hình nhất là Thổ Nhĩ Kỳ, một quốc gia phải nhập khẩu hơn 9/10 nhu cầu dầu thô của mình từ nước ngoài. Khi giá dầu tăng 45,8% chỉ trong hai tuần đầu tiên của cuộc xung đột, lira Thổ Nhĩ Kỳ bị tác động nặng nề. Để mua dầu, đất nước này phải bán nhiều ngoại tệ hơn, nhưng lira rơi xuống mức thấp kỷ lục so với đô la Mỹ. Điều này không chỉ hạn chế khả năng nhập khẩu dầu mà còn đẩy lạm phát nội địa lên cao. Ngân hàng Trung ương Thổ Nhĩ Kỳ phải nâng mục tiêu lạm phát năm cuối từ 16% lên 24%, trong khi tỷ lệ lạm phát hàng năm đã vượt quá 32%!
Nhằm ngăn chặn sự sụp đổ của lira, Ngân hàng Trung ương Thổ Nhĩ Kỳ đã bán tháo khoảng 1/10 dự trữ vàng chính thức, bao gồm 52,4 tấn chỉ trong một tuần. Trước đó, dự trữ vàng của Thổ Nhĩ Kỳ đứng thứ 10 trên thế giới, vì vậy đây là một lượng lớn. Đó là lý do giá vàng giảm 14,9% trong tám ngày giao dịch vào giữa tháng 3! Sự sụp đổ sốc này đã làm tổn hại nghiêm trọng đến sự tự tin của các nhà đầu tư vào vàng, dẫn đến lý thuyết về vàng trở thành "lợn đất" của các thị trường mới nổi.
Nhiều quốc gia khác đang đối mặt với áp lực giống hệt khi phải xử lý giá năng lượng tăng vọt. Họ cần huy động vốn để nhập khẩu dầu, trợ cấp giá năng lượng trong nền kinh tế trong nước nhằm giữ giá thấp, hoặc hỗ trợ đồng tiền đang rơi. Thổ Nhĩ Kỳ không phải là quốc gia duy nhất bán vàng dự trữ trong giai đoạn này, nhiều quốc gia khác cũng đang theo suit, tạo áp lực bán hàng toàn cầu lên kim loại quý.
Những điều kiện bất thường này sẽ không kéo dài mãi mãi. Khi eo biển Hormuz được mở lại hoặc nền kinh tế thế giới thích nghi với tình hình mới, áp lực bán vàng từ các quốc gia đang phát triển sẽ giảm đi. Lúc đó, vàng có thể quay trở lại vai trò truyền thống của nó như một tài sản trú ẩn an toàn trong các thời kỳ bất ổn địa chính trị. Do đó, những nhà đầu tư dài hạn có thể cân nhắc xem bất thường hiện tại này là cơ hội tích lũy trước khi thị trường kim loại quý điều chỉnh lại cơ cấu cân bằng của nó.