Trong bối cảnh đàm phán với Iran đang bế tắc, Mỹ quyết định nâng tầm chiến lược bằng cách triển khai chiến dịch "Cơn thịnh nộ kinh tế" nhằm kiểm soát các tàu liên quan đến Tehran trên mọi vùng biển quốc tế. Động thái này phản ánh sự gia tăng sức ép kinh tế thay vì quân sự trong cuộc xung đột kéo dài với Iran.
Chiến lược phong toả mở rộng trên toàn đại dương
Quân đội Mỹ sắp bước vào giai đoạn mới của chiến dịch kiểm soát hàng hải bằng cách truy đuổi các tàu chở dầu liên quan đến Iran trên toàn cầu. Theo thông báo từ các quan chức Washington, lực lượng Mỹ sẽ tích cực kiểm tra và tịch thu các tàu thương mại Iran hoạt động trên vùng biển quốc tế, mở rộng phạm vi chiến dịch phong toả ra ngoài Trung Đông.
Tổng Chỉ huy quân đội Mỹ, Tướng Dan Caine, phát biểu hôm 16/4 rằng: "Chúng tôi sẽ tích cực truy đuổi bất kỳ tàu mang cờ Iran hoặc tàu nào tìm cách hỗ trợ vật chất cho Iran. Điều này bao gồm các tàu thuộc 'hạm đội bóng tối' chở dầu Iran, những con tàu hoạt động bất hợp pháp, né tránh quy định quốc tế, lệnh trừng phạt hoặc quy định bảo hiểm". Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Mỹ sẽ chịu trách nhiệm triển khai phần lớn hoạt động này.
Theo báo cáo, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ đã buộc 23 tàu quay đầu khi cố rời các cảng biển của Iran. Nhà Trắng tin rằng kết hợp phong tỏa hải quân với các biện pháp kinh tế sẽ tạo đủ sức ép buộc Tehran đồng ý mở lại eo biển Hormuz và nhượng bộ trong vấn đề chương trình hạt nhân.
Tác động đến hoạt động thương mại dầu thô toàn cầu
Hơn một triệu rưỡi thùng dầu thô của Iran mỗi ngày được xuất sang Trung Quốc, nhưng chiến dịch mới của Mỹ sẽ tác động trực tiếp tới hoạt động buôn bán này. Bộ Tài chính Mỹ đã mở rộng danh sách các tàu, công ty và cá nhân bị trừng phạt, trong đó có các đối tượng kiểm soát hệ thống vận tải dầu mỏ của Iran.
Theo Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, các tàu và công ty mới bị trừng phạt do ông trùm vận tải dầu mỏ Mohammad Hossein Shamkhani kiểm soát. Quyền Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche cũng tuyên bố sẽ truy tố bất kỳ cá nhân nào tham gia mua bán dầu Iran bị trừng phạt. Phát biểu của Tướng Caine được xem là lời cảnh báo gửi tới Bắc Kinh, cho thấy Mỹ quyết tâm mở rộng áp lực lên các đối tác mua dầu của Iran.
Chiến lược tránh xung đột vũ trang trực tiếp
Lệnh ngừng bắn tạm thời giữa Mỹ và Iran dự kiến hết hạn trong tuần tới, trong khi các cuộc đàm phán tại Pakistan cuối tuần trước không đạt được bất kỳ tiến bộ nào. Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth cho biết lực lượng Mỹ đang ở trạng thái "sẵn sàng tối đa" để nối lại chiến dịch quân sự nếu đàm phán thất bại.
Tuy nhiên, chính quyền Trump dường như ưu tiên sử dụng đòn bẩy kinh tế thay vì quân sự, do lo ngại về thiệt hại nhân mạng và phản ứng của dư luận trong nước. Mặc dù tấn công các nhà máy điện của Iran vẫn được coi là một lựa chọn, nhưng chiến dịch này đi kèm rủi ro lớn khi Tehran có thể trả đũa vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Ả Rập Xê Út và các nước đồng minh.
Ông Mark Nevitt, Phó Giáo sư luật tại Đại học Emory, nhận định chính quyền Mỹ đang triển khai ba hướng hành động trên biển: phong tỏa gần Iran, tịch thu tàu "hạm đội bóng tối" trên toàn cầu và siết chặt buôn hàng cấm như linh kiện tên lửa. "Đây là một cách tiếp cận tối đa. Nếu muốn gây sức ép lên Iran, bạn sẽ sử dụng mọi công cụ pháp lý có thể", ông nói.
Chiến dịch mới này đánh dấu sự chuyển biến trong cách tiếp cận của Washington đối với Iran, từ những cuộc tấn công quân sự sang áp dụng áp lực kinh tế toàn diện, nhằm tìm kiếm một giải pháp hòa bình mà không cần phải quay lại chiến tranh nóng.